От независимости к взаимозависимости: Олжас Сулейменов ответил на обвинения в свой адрес

09    Известный поэт и общественный деятель Олжас Сулейменов попал под огонь казахской прессы, заявив в конце прошлого года в интервью радио «Азаттык» буквально следующее: «Если мы будем полностью независимы, то это грозит большой опасностью для Казахстана». Одни обвиняли поэта в предательстве национальных интересов, другие — выступили в его защиту. И вот наконец-то сам Сулейменов пояснил, он что он имел в виду. Его беседа с поэтессой, членом Союза журналистов Замзой Коныровой опубликована в газете «Қазақ әдебиеті».

От независимости к взаимозависимости:
Олжас Сулейменов ответил на обвинения в свой адрес

Кто патриот?

– В последнее время вопросы патриотизма обострились, Украину трясет. Такие настроения наблюдаются и в Казахстане. Некоторые молодые журналисты даже обвинили Вас в том, что вы говорите речи, противоречащие понятию патриотизма. Так, в газете «Туркестан» журналист Есенгуль Капкызы написала: «В своем интервью радио «Азаттық» на русском языке гражданин мира Олжас Сулейменов заявил, что боится полной независимости Казах Ели. Это не первый случай, когда Олжас Сулейменов негативно отзывается о независимости казахов, о казахском языке. Великая личность, перед которой весь мир склоняет голову, не стоит на защите интересов нации, а принимает сторону империалистов». Вы уже долгое время избегали устных бесед с журналистами, поясняя это тем, что письменные интервью дают возможность наиболее полно раскрыть проблему, чем односложные ответы на вопросы, которые неосведомленные люди могут понять поверхностно. И вот ваши устные ответы на вопросы корреспондента радио привели именно к таким последствиям. Вы помните вопросы и свои ответы на них?

06О.С. – По-моему, вопросы задавались и на казахском, и на русском языках. Чтобы люди правильно поняли, нужно было давать мой ответ, а не перевод. Вообще, чтобы не вводить в заблуждение тысячи слушателей и читателей, такие сложные понятие как «свобода», «независимость», особенно, «полная независимость», не стоит обсуждать в открытом информационном пространстве, где большинство пользователей не имеют достаточной подготовки.

Прежде чем браться за решение задач высшей математики в политике, нужно освоить таблицу умножения в политике. Что означает «полная независимость» казахов в многонациональном Казахстане?

Возможна ли полная независимость сейчас или в будущем 10 миллионов казахов в составе государства, чье 17-миллионное население состоит из представителей более сотни национальностей?

Журналисты, прежде чем мечтать о невозможном, должны были осмыслить эти цифры. Поэтому опасаюсь, что среди молодежи может распространиться пустая фантазия. Нельзя забывать, что в мире нет ни одной полностью независимой нации и никогда не будет — это как 2х2=4.

В СНГ есть только одно государство, которое состоит только из одной нации, это Армения. Там почти 100 процентов жителей — армяне. Можно ли назвать их полностью независимой нацией? Счастливы ли они по-настоящему? Нет. Они, как и другие народы, зависят от ближних и дальних соседей! Всю жизнь живут ожиданием опасности.

Давайте представим, как мечтают некоторые наши наивные соотечественники, что на огромных просторах родной земли с ее несметными богатствами останутся только казахи с их небольшой численностью. Что нас будет ждать в будущем? Сможем ли мы стать полностью независимой счастливой страной?

А я вам предскажу, что будет. Мы разъединимся.

С прошлых веков у нас до сих пор не сформировано национальное сознание, объединяющее народ. Пока наблюдается доминирование родства, (от третьего до седьмого колена) землячества, деление на родовую и жузовую принадлежность, это мнение не сможет оспорить ни один политик. Когда некоторые «патриоты» начинают горячо говорить о «полной независимости», я сразу понимаю, что за его пламенной речью кроется родство, землячество, родовая, в крайнем случае, жузовая принадлежность.

Наверное, нет тех, кто не слышал о будущем Адайстане или других подобных проектах в разных концах казахской земли.

Пока нас объединяет Четвертый жуз – многонациональный народ нашей республики. Чтобы сохранить целостность казахского народа, нам нужно беречь, как зеницу ока, этот Четвертый жуз.

Фантазия о полной независимости для любого народа — опасный политический инфантилизм. Точнее сказать, детская наивность. А что нужно делать настоящим патриотам Казахстана? Надо стараться, чтобы народ республики осознал, что он взаимозависим в межнациональных и межклассовых отношениях. Это — главное условие нашей целостности. Это — гарантия будущего казахского народа. Нации нашего народа, как органы одного тела, взаимозависимые. Такова высшая цель многонационального общества!

Сердце, печень и почки не могут мечтать о полной независимости от других органов. Доходчивое разъяснение и помощь народу в осознании этой формулировки – обязанность власти (с использованием потенциала экономической и внутриполитической грамотности) и творческой интеллигенции. Мы постепенно начинаем осознавать закономерности развития всеобщей взаимозависимости. Мы не должны забывать постоянно совершенствовать свои познания о взаимозависимости с ближними и дальними соседями по планете. Сможем ли мы быть полностью независимы от России, с которой нас связывает тысячелетние взаимоотношения, официальная общая граница протяженностью 7 тысяч километров? Или от Китая? А также от кыргызов, узбеков, туркменов, азербайджанцев? Ни сейчас, ни в будущем не сможем быть! Кроме того, только глубокое осознание нашей взаимозависимости друг от друга позволит нам создать приемлемые условия для мирного сосуществования и развития.

Такова моя философия, которую я впервые озвучил в своем докладе в 1979 году в Ташкенте на конференции Ассоциации писателей стран Азии и Африки. С тех пор, постоянно совершенствуя свою позицию на всех континентальных и международных конференциях, я убеждаюсь в правоте своей точки зрения.

До распада Советского Союза я, как член Международного трибунала, осуждающего расовую дискриминацию, объездил страны Африки, Азии и Южной Америки – Анголу, Мозамбик, Эфиопию, Руанду, Афганистан, Камбоджу, Ливан — охваченные войной. В 90-е годы с миротворческой миссией посетил Азербайджан, Грузию, Чечню, Ингушетию, Молдову, Таджикистан, где шла война. И тогда я заметил, что война в этих странах со смешанными нациями началась из-за неопытности политиков, которые хотели добиться полной независимости этносов друг от друга.

Такова и нынешняя ситуация на Украине. И я удивляюсь тому, что находятся люди, которые мало что знают о межнациональных отношениях, но тем не менее, публично обвиняют меня. При этом в стране нет ни одного казаха, участвовавшего в разрешении хотя бы одного сложнейшего конфликта, приведшего к войне, имеющего опыт в достижении мирных соглашений. Но они обвиняют меня в предательстве национальных интересов, называют непатриотом и учат жизни!

И еще хочу добавить: не только казахи и наше государство, имеющее 17-миллионное население, с его несметными богатствами – нефтью, металлами, золотом, серебром, ураном, углем, с территорией 2 миллиона 700 тысяч квадратных километров, где есть все элементы таблицы Менделеева, с сотней миллионов гектаров орошаемых земель, — не может быть полностью независимым, но и соседи – Россия с населением 150 миллионов, Китай – 1 миллиард 300 миллионов, Узбекистан – 30 мил­лионов человек и другие.

Кто нам позволит отдельно владеть такими несметными сокровищами, которые мы сами не сможем самостоятельно освоить? Сказать честно, нас спасет исторически сложившаяся дружба с Россией! Настоящие казахские патриоты должны признать это, а те, кто пытается разрушит эту дружбу, действуют во вред будущему Казахстана.

«Шала-казахи» или «мамбеты»?

– Мы народ, который издревле занимался сельским хозяйством. В ХХ веке немало казахов стали городскими. Однако подавляющая часть до сих пор живет в аулах. Такое разделение народа не может не влиять на его сознание и взгляды. Некоторые «социологи» называют мамбетами молодежь, приехавшую в город учиться, а тех, кто вырос в городах — шала-казахами. Как вы относитесь к этому?

– В сознании тех, кто вырос в ауле, развито чувство родства, родоплеменной принадлежности. У молодежи, прибывающей в столицу (в Астану или Алматы), формируется понятие жузовой принадлежности. С течением времени такие зыбкие познания начинают формировать национальное сознание. Потому что в городе тех, кто прибыл из аулов, воспринимают не как потомков какого-то рода или жуза, а как казахов. Такие взаимоотношение дают людям понимание того, что они прежде всего казахи, а только потом представители того или иного жуза или рода. Национальное сознание «мамбета» развивается таким сложным путем. А модель «шала-казаха» проста.

Я родился в Алматы. Вырос среди русских, уйгуров, узбеков и представителей других национальностей. В нашей семье никто не помнил, из какого жуза, рода мы происходим. Знали только, что мы — казахи. И окружающие часто напоминали нам об этом. Иногда нам, мальчикам, так сильно напоминали, что мы постоянно ходили со сжатыми кулаками.

По сравнению с аулчанами, национальное самосознание городских казахов развилось раньше. Сказать точнее, чужая среда принуждала к патриотизму.

Хотелось гордиться своим народом. Поэтому я ударился в историю, стал искать сведения, возвышающие, возвеличивающие мою нацию. Больше полувека из мировых источников по крупицам собирал необходимые данные. Получилось так, что мои крупицы оказались слитком золота. Сейчас хочу, сгруппировав все эти сведения в книге «1001 слово», создать исторический портрет настоящего казаха, который возвеличит доблесть и национальный дух. Было бы хорошо, если мои соотечественники, которые следят за каждым моим словом, обратили внимание на этот мой многолетний труд.

Одна из критических статей в мой адрес, опубликованных в газете «Туркестан», лежит передо мной. Хочу привести отрывок:

«Олжеке не изменился, и сегодня он остается верным своим принципам. Он подвергает сомнению единение нации, способность формирования отдельной страны, боится абсолютной свободы. Когда-то точно такую же идею высказывал и великий сын кыргызского народа Чингиз Айтматов. Если личности, на которые надеется народ, боятся независимости, то и у простого народа, бесспорно, уменьшится вера в будущее», – пишет Есенгуль Кап­кызы.

Считаю не лишним предупредить Есенгуль Капкызы, что прежде чем что-то говорить человеку, умудренному жизненным опытом, способному предвидеть будущее, проанализировать прошлое. Я достиг такого возраста, когда знаешь истинную цену каждого сказанного слова.

Чингиз Айтматов верил в независимость Кыргызстана, но этот термин он понимал иначе, чем те, кто боролся за власть и богатство. Он был против «абсолютной независимости» своего народа, поскольку предвидел, что лидеры Севера и Юга, состоящие из нескольких родов и мечтающие об «абсолютной независимости», разделят страну на две части. Нынешние образованные кыргызы верят в Чингиза. Я это знаю.

Источник: Қазақ әдебиеті

 

КІМ ОТАНШЫЛ?

 
090Абайламай істеген аусар әрекетің мүйізіңді емес, көзіңді шығаруы мүмкін. Мұндай тұста білектен гөрі, білікке көбірек күш түсіңкірейді. Ақылдың тайталасы бар-бар уақытта жеңіс іздей бермейді, көбіне-көп дұрыстықты іздейді. Дұрыстыққа салсаң, аз бен көптің, үлкен мен кішінің алысқаны емес табысқаны ләзім.
Әбіш Кекілбаев.

—————————————————

Еліміздің болашағына байланысты көкейкесті тақырып – отаншылдық рух, соңғы кездері ел аузында жүрген абсолюттік тәуелсіздік хақында әлем азаматы Олжас Сүлейменовтің «Азаттық» радиосына берген сұхбатындағы «абсолюттік тәуелсіздіктен қорқамын» деген сөзінің жаңғырығы ғаламторды сарабдал саясаткерлердің ақыл сарабынан гөрі, саясат сахнасын белгілі бір мақсатын іске асыруға пайдаланатын бірді-бірге айдап салғыш ойыншылардың, қосақ арасында өзін көрсетіп қалуға тырысатын әсіреқызылдардың ойын алаңына айналдырып жіберді. Шын мәнінде отаншыл кім? – халқының рухы тәуелсіз бола отырып, қорғаныс, алыс-беріс мәселесінде көршілерімен өзара тәуелділікте бейбіт қатар өмір сүріп, өркендеп өсуін, ұрпағының болашағын ойлайтын салмақты саясаткерлер ме, әлде, саясаттағы өзін көрсетуді мақсат тұтып, елді арандатып, бар әлемде тек біз ғанамыз деп ұрандайтындар ма? Осы орайда Олжас Сүлейменовтен түпкі ойын оқырманға тарата түсіндіріп беруін өтінген едік.

Зәмза Қоңырова:
– Соңғы кездері отан­шыл­дық мәселесі Ук­раинаны дүр сілкіндірді. Мұндай көңіл-күй Қазақстанда да байқалады. Тіпті, кейбір жас жур­налистер Сізді отаншылдық­қа қайшы сөздер ай­тады деп те кінәлайды. «Түркіс­тан» газетінің қа­раша, желтоқсан айла­рын­дағы сандарында «Ол­жас Сүлейменов қазақ­тың толық тәуелсіз­ді­гінен неге қорқады?», «Олжекем қазақ тәуелсіз­ді­гінен қорқады. Не­ге?» деген мақалалар жария­лан­ды.
Ғаламторда да, баспасөзде де Сіздің сөзіңіз­ді сан-саққа жүгірткен талқылаулар толастар емес.Мы­салы: «Азаттық» радиосына орысша сұхбат бер­ген әлем азаматы Олжас Сүлейменов Қазақ Елі­нің толық тәуелсіз бол­ғаны­нан қорқа­тынын мә­лімдепті. Олжас Сүлей­меновтің қазақ тәуел­сіздігіне және қазақ тіліне қатысты солақай сөй­легені бір бұл емес. Әлем бас иген ұлы тұлға­ның ұлттың сойылын емес, импер­иалис­тердің сойылын соғатыны қынжыл­та­ды», – деп жазады жур­налист Есенгүл Кәп­қызы.
Сіз көптен бері – жазбаша жауап мәселенің мәнісін жан-жақты қамтуға мүмкіндік береді. Ал жол-жөнекей ұстап алып, атүсті қойылған сұ­рақ­қа келте қайырылған жауаптан әңгіменің түп ­төр­кінін көзіқарақты оқырман мен тың­дар­ман бол­маса, былайғы жұрт үстірт түсініп қа­ла­ды, – деп, газетке ауызша сұхбат беруден қаш­қақ­­­тай­сыз. Ал радионың сұрағына ауызша бер­ген жауа­быңыз осындай түсініктерге әкеп соқ­ты. Сол сұрақтар мен жауаптарыңыз есіңізде ме?
Олжас СҮЛЕЙМЕНОВ:
– Меніңше, сұрақтар қазақ­ша да, орысша да болды. Мен орысша жауап бердім. Қате түсінілуі мүмкін аудармасын емес, өзімнің жауабымды беруі керек еді. Мыңдаған тыңдар­мандар мен оқырмандарды адастырмас үшін «еркіндік», «тәуелсіздік», әсіресе, «толық тәуел­сіздік» секіл­ді өте күрделі тақырыпты жеткілікті дайындықсыз адам­дардың ақпараттық кеңіс­тіктерде тал­қы­ламағаны жөн. Саясаттың жоға­ры математика­лық есебін шешуге ұмтылмас бұрын, алдымен сая­сат­тағы көбейту таблицасын меңгеріп алу керек.
Көпұлтты Қазақстандағы қазақтардың «то­лық тәуелсіздігі» дегеніміз не? Жүздеген ұлт­тардан құралған 17 миллион халқы бар мем­ле­кет­тің құрамында 10 миллион қазақтың қазір не­месе болашақта толық тәуелсіз болуы мүмкін бе?
Журналистер болмасты армандамас бұрын осы сандарға ой жүгіртуі тиіс еді. Сондықтан да осын­­дай құрғақ қиял жастар арасына да таралып кете ме деп қорқамын. 2х2=4 болатыны секілді, жер бетінде толық тәуелсіз ешбір халық жоқ, жә­не ешқашан да болмайтынын естен шы­ғар­маған жөн.
ТМД көлемінде бір ғана ұлттан құралған жал­ғыз мемлекет – Армения. Онда бәрі – 100% дер­лік армяндар. Оларды толық тәуелсіз халық деп атауға бола ма? Шынында нағыз бақытты ма? Жоқ. Олар да басқа халықтар секілді алыс- жа­қын көршілерінен тәуелді! Үнемі қауіп күтумен өмір сүреді.
Ғайыптан тайып аңқаулар армандағандай ұшан теңіз байлығымыз бен ұшы-қиырсыз кең аймағымызда ат төбеліндей қазақтар өздері жеке қалғанын елестетіп көрейікші.
Сонда бізді алдан не күтеді? Толық тәуелсіз, ба­қытты ел бола аламыз ба?
Не болатынын мен болжап берейін. Бөлініп ке­теміз. Өткен ғасырлардан бері әлі күнге халық­ты біріктіретін ұлттық сана-сезім қалыптаса ал­ған жоқ. Әзірше жергілікті аталастық, рулық, жүз­дік сана-сезімнің басымдығы байқалады. Бұл пікір­мен ешбір саясаткер таласа алмайды. «Отаншылдардың» кейбірі «толық тәуелсіздік» тура­лы қызулана айта бастаса-ақ, оның негізгі ойы­ның түбінде аталастық, рулық, әрі кеткенде жүз­дік пікір жатқанын түсіне қоямын.
Болашақ Адайстан туралы немесе Қазақ елі­нің басқа қиырларындағы осындай жобаларды естімеген ешкім жоқ шығар?
Әзірше бізді біріктіріп ұстап тұрған Төртінші жүз – Республикамыздың көп ұлттан құралған халқы. Қазақ халқының тұтастығын сақтау үшін де Төртінші жүзді сақтау керек.
Толық тәуелсіздік туралы қиял қай халық үшін де қауіпті саяси инфантилизм. Анығырақ айт­қанда, балалық аңқаулық.
Ал Қазақстанның нағыз отаншылдарына не істеу қажет?
Республика халықтарының ұлтаралық және тап аралық өзара тәуелділігін саналы түрде жете түсінуіне тәрбиелеуі қажет. Бұл – біздің тұтас­ты­ғымыздың негізгі шарты. Бұл – қазақ халқының болашағының кепілі. Денедегі ағзалар секілді біз­дің халқымыздың ұлттары өзара тәуелді. Кө­п­ұлтты қоғамның асқақ мақсаты – осы!
Жүрек, бауыр мен бүйрек басқа ағзалардан толық тәуелсіздікті армандай алмайды. Осы тұ­жырымды халықтың жете түсінуіне көмектесу – Өкімет (экономикалық және ішкі саясаттағы сауаттылығымен) пен қаламгер зиялылардың міндеті.
Біз жалпыға бірдей өзара тәуелділіктің Даму Заңдылықтарын біртіндеп түсініп келеміз. Планетамыздағы алыс-жақын көршілерімізбен өзара тәуелділігіміз туралы білігімізді үнемі жетілдіріп отыруды естен шығармауымыз керек. Мыңдаған жылдар өзара қарым-қатынастағы, 7 мың километрге созылып жатқан ресми ортақ ше­карамыз бар Ресейден толық тәуелсіз бола ала­мыз ба? Немесе Қытайдан? Сондай-ақ, Қыр­ғыз, Өзбек, Түркмен, Әзірбайжаннан? Қазір де, ешқашан да бола алмаймыз!
Біз де, сондай-ақ, олар да бір-бірімізден өзара тәуелділігімізді терең ұғына алсақ қана бейбіт қатар өмір сүріп, әрқайсысымыздың да қалаға­ны­мызша өсіп-өркендеуімізге қолайлы жағдай туындайды.
Алғаш 1979 жылы Ташкентте өткен Азия мен Аф­рика елдері жазушыларының конфе­рен­ция­сын­дағы баяндамамда жариялаған менің философиям – осы. Содан бері барлық құрлықтар мен ха­лықаралық кездесулерде жетілдіре түсіп, ха­лы­қ­аралық жағдайларды сараптай отыра, ұста­нымымның дұрыстығына көзімді жеткізіп ке­ле­мін.
Кеңестер Одағы тарағанға дейін мен нәсілдік кемсітушілікті айыптайтын Халықаралық Три­бунал­дың мүшесі ретінде Африканың, Азия мен Оңтүстік Американың соғыс өрті шарпыған ел­дері – Ангола, Мозамбик, Эфиопия, Руанда, Ау­ғанстан, Камбоджа, Ливанда болдым. 90-шы жыл­дары соғыс өрті тұтанған Әзербайжан, Грузия, Чечня, Ингушетия, Молдова, Тәжікстанға ара ағайындық мәмлегерлікпен бардым. Бай­қа­ға­ным, сол елдердегі соғыс өздерінің аралас ұлт­ты мемлекеттеріндегі этностарды толық тә­уел­сіздікке жеткізбекші болған саясаткерлердің тә­жірибесіздігінен басталған. Украинадағы қа­зір­гі жағдай да осындай.
Мен секілді көп жасаған, ел арасына соғыс өр­тін тұтатуға себеп болған қиын түйіндерді ше­шу­ге атсалысып, келісімге қол жеткізуде мол тә­жі­рибе жинақтаған бірде-бір қазақ жоқ бола тұ­ра, ұлтаралық қатынастардан білері аз кей­бі­реулердің отаншыл емес деп, ел алдында ақыл ай­тып, ашықтан-ашық айыптайтынына таң­ға­лам.
Тағы да косып айтарым:
Қазақтар түгілі, 17 миллион халықтың иелі­гін­дегі мұнайы, металы, алтыны, күмісі, ураны, кө­мірі – Менделеев таблицасының бар бай­лы­ғы­на тұнып тұрған 2 миллион 700 мың шаршы ки­­лометр аймаққа қоса жүздеген миллион гектар құнарлы егіс алқаптары мен жайылымдық жер­лері бар мемлекетімізге де көршілерінен то­лық тәуелсіз болуға болмайды.
Ал көршілеріміз – Ресей 150 миллион, Қытай – 1 миллиард 300 миллион, Өзбекстан – 30 мил­лион, тағысын-тағылар.
Кім бізге өзіміз игере алмайтын осынша бай­лық­ты жеке билетіп қояды.
Ашығын айтқанда, бізді құтқаратын Ресеймен тарихи қалыптасқан достығымыз! Нағыз қа­зақ отаншылдары осыны мойындауы тиіс, ал бұл достықты бұзуға тырысатындар, шындығында Қазақ елінің болашағына қарсы әрекет жасап жүргендер.
Зәмза Қоңырова:
– Біз ежелден – ауыл­ша­руа­­­шылықты ха­лықпыз. ХХ ғасырда қазақ­тың біраз бөлігі қа­ла­лық болды. Дегенмен, басым бөлігі әлі де ауыл­­­да тұ­рады. Халықтың бұлай бөлінуі, әри­не, оның са­на-сезімі мен көз­қарасына әсер етпей қоймайды. Кей­бір «социологтар» ауылдан қалаға оқуға, жұ­мыс істеуге келген жас­тар­ды мәмбеттер, ал қа­лада өскендерді – шала­қазақ­тар деп атайды. Бұ­ған Сіз қалай қарайсыз?
Олжас СҮЛЕЙМЕНОВ:
– Ауылда өскендердің санасында ата­лас­тық, рулық ұғым дамыған. Астанаға (Астана немесе Алматы) келген жастарда жүздік түсінік пай­да болады. Уақыт өте осы солқылдақ таным ұлт­тық сананы қалыптастыра бастайды. Өйткені, қа­лада ауылдан келгендерді бір атаның, рудың не­месе жүздің өкілі деп емес, қазақ деп қа­был­дайды. Мұндай қарым-қатынас адамға оның ал­дымен қазақ, содан кейін барып қана бір ата­ның, ру­дың, жүздің өкілі екенін ұғындырады. «Мәм­бет­тің» ұлттық сана-сезімі осындай күрделі жол­дармен дамиды.
«Шалақазақтың» үлгісі қарапайым.
Мен Алматыда тудым. Орыс, ұйғыр, өзбек жә­не де басқа ұлыстардың арасында өстім. Біз­дің шаңырақта ешкім де қай рудың, қай атасынан та­райтынын есінде ұстамайтын. Қазақ екенімізді ға­на білетінбіз. Және айналамыздағы бөтендер жиі-жиі ескертіп қоятын. Кейде біздерге, ба­ла­лар­ға қатты ескертетіні сондай, үнемі жұ­ды­ры­ғымыз түюлі тас-түйін жүретінбіз.
Ауылдықтарға қарағанда, қалалық қазақ­тар­дың ұлттық сана-сезімі ертерек дамыды. Аны­ғырақ айтқанда, бөтен орта бізді отаншылдыққа мәжбүрледі.
Өз халқыммен мақтанғым келді. Сондықтан та­рихқа ден қойып, ұлтымды ұлықтайтын деректер іздедім. Жарты ғасырдан астам әлемдік дерек көздерінен түйірлей теріп, уыс толар дерек жи­надым. Уыстағаным батпандай алтын болып шық­ты. Осы деректерді «1001 сөз» кітабымда топ­тастырып, қазіргі қазақтың айбынын асырып, ру­хын көтертетін тарихи нағыз қазақтың бейнесін сом­дамақшымын.
Әр сөзімді талқылауға тырысып жүргендер ме­нің осы көпжылдық еңбегіме көңіл қойса дұ­рыс болар еді.
«Түркістан» газетіндегі осындай сын мақала­лар­дың бірі менің алдымда жатыр. Сөзімнің ая­ғын­да сол мақаладан бір мысал келтірейін:
«Олжекең сол баяғы қалпында. Өз ұлтының ұлт болып тұтасып, жеке ел болуына күмәнмен қа­райды, абсолюттік бостандықтан қорқады. Дәл осындай идеяны қырғыз халқының ұлы перзенті Шың­ғыс Айтматов та айтқан еді. Егер елі үміт арт­қан тұлғалары елінің тәуелсіз болуынан қор­қатын болса, қарапайым халықтың алға, ертеңгі кү­ніне деген сенімі азаяры даусыз», – дейді Е.Кәп­қызы.
Есенгүл Кәпқызы, көргені де, түйгені де, білгені де мол, өмірлік тәжірибесі жеткілікті, алды-артын арыдан ойлап, алыстан болжайтын адамға сөз айту мәдениетін игеретін жасқа келгеніңізді ескертіп қойған теріс емес-ау деп санаймын.
Шыңғыс Айтматов Қырғызстанның тәуел­сіз­ді­гіне сенді, бірақ бұл терминнің елінің билігі мен байлығы үшін күрескендердің ұғымындағыдан бас­қашарақ екенін түсінді. Ол әрқайсысының өз кө­семдері де «абсолюттік тәуелсіздікті» аңсайтын бір­неше рудан құралған Солтүстік пен Оңтүстік бо­лып екі «жүзге» бөлініп кететінін бол­жа­ған­дық­тан, халқының «абсолюттік тәуелсіздігіне» қар­сы болды.
Қазіргі білімді қырғыздар Шыңғысқа сенеді. Мен мұны білемін.
Басқа сұрақтарыңа тақырып-тақырып бойын­ша келесі жолы жауап берейін.
Зәмза Қоңырова:
– Уақыт бөліп, әңгі­мелес­кеніңізге рахмет, аға! Деніңізге саулық, ісіңізге сәт тілеймін! Жазар көбейсін!

Әңгімелескен Зәмза Қоңырова,
ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.

03

(Посещено: в целом 177 раз, сегодня 1 раз)

Оставьте комментарий